Helena Mniszkówna - "Powojenni"

Ileż to już lat minęło odkąd przeczytałam ostatnio powieść Heleny Mniszkówny. W liceum chyba, kiedy to byłam dosyć romantycznym dziewczęciem i przeszukiwałam biblioteczkę Babci w poszukiwaniu książek, które doskonale komponowałyby się z poduszką i chusteczkami do nosa. Była więc „Trędowata” i „Ordynat Michorowski”, ckliwe, sentymentalne do bólu zębów, ale które zaczytywałam na śmierć. Była także „Verte” i na tym chyba skończyła się moja przygoda z tą pisarką, bo więcej jej powieści nie znalazłam i zaczęłam eksplorować potem Rodziewiczównę. Książka „Powojenni” obudziła wiele tęsknot, ale też i wiele obaw, jak też będzie mi smakować po latach taka proza z myszką. Pierwsze kilka stron szło mi jakoś opornie, ale potem kresowy świat właścicieli ziemskich, którzy stracili wiele, o ile nie wszystko za linia demarkacyjną, pochłonął mnie całkowicie i ocknęłam się gdzieś przed końcem pierwszego tomu.

Barwne postaci stworzyła Mniszkówna. Utracjusz War Zebrzydowski, przed wojną magnat i milioner, po wojnie właściciel jedynych Pochleb, które wydają mu się małe i prowincjonalne. Teresa Pobożanka, wielka, niespełniona miłość Wara, wierna i kochająca żona swojego zaginiętego podczas wojny bolszewickiej Poboga. Tym dwojgu nie powiodło się najgorzej, ale są i tacy, którzy stracili wszystko, nie tylko ziemie, majątki, ale i rodziny, tak jak Magdalena „Dada” Dobrucka czy Jerzy Strzelecki, którzy muszą przystosować się do nowej, powojennej rzeczywistości. To losy tej czwórki bohaterów śledziłam niemal z zapartym tchem, podobnie jak Romana Poboga i gruzińskiej księżniczki Olgi Czhangirani. Każdy wątek bardzo mnie ciekawił i przewracałam kolejną stronę niecierpliwie, aby dowiedzieć się, jakie będą ich kolejne losy, a to dla mnie jest w jakimś stopniu wyznacznikiem tego, jak dobra jest powieść.

Z książki aż bije nienawiść do bolszewików. Gloryfikowani są dzielni żołnierze, wspaniali dowódcy i porównywani do tych, którzy wojny jedynie posmakowali. Czuje się w tej książce miłość do Ojczyzny i tęsknotę do przedwojenego kraju. Są też utyskiwania przedwojennych bogaczy i, w ich mniemaniu, powojennych nędzarzy, czasami bohaterowie oburzają swoją życiową niezaradnością i marzycielstwem. Wszystko to odmalowane na tle pięknej, polskiej przyrody, tych puszczy ogromnych, łąk wspaniałych czerwieniących się makami, łanów zboża złotych. Miłość w „Powojennych” to temat istotny, ale tym razem ujęty nieco inaczej, nie zawsze jest tak słodko, cukierkowo, tragicznie, a finał wszystkich wątków amorowych nie jest tak oczywisty.

To nie jest literatura z najwyższej półki, ale przykuwa mocno uwagę i wywołuje ogrom emocji. Mimo tego, że nieco momentami schematyczna i płaczliwa, to wciąż bardzo dobra książka, o niebo lepsza od tego kiczu, który co rusz serwuje się nam obecnie i promuje na bestsellery. Z wszystkich książek Mniszkówny, jakie przeczytałam, podobała mi się najbardziej. 


Notka pochodzi z Myśli Czytelnika

HELENA MNISZKÓWNA - biografia i bibliografia

Urodziła się 24 maja 1878 albo 4 lutego 1880 r.(ta data została podana na płycie nagrobnej) w rodzinie ziemiańskiej na Wołyniu jako Helena Mniszek-Tchórznicka. Kształciła się w domu, znała świetnie cztery języki. W 1899 r. wyszła za mąż – za Władysława Chyżyńskiego, z którym zamieszkała w majątku Platerów na Litwie. Została wdową zaledwie po kilku latach małżeństwa; z dwiema córkami wróciła do rodzinnych Sabni, położonych niedaleko Sokołowa Podlaskiego, i zajęła się pisaniem powieści.

Dzięki wsparciu Bolesława Prusa (przyjaciela stryja Mniszkówny), który stał się pierwszym recenzentem rękopisu „Trędowatej”, oraz finansowej pomocy ojca pisarki książka ukazała się w 1909 r. Choć zebrała krytyczne recenzje, powieść opowiadająca o miłości guwernantki Stefci Rudeckiej i arystokraty Waldemara Michorowskiego zyskała ogromną popularność. Do 1938 r. miała przynajmniej 15 wznowień, została też wielokrotnie przeniesiona na ekran, m.in. przez Jerzego Hoffmana w 1976 r.

W 1910 r. Helena Mniszkówna ponownie wyszła za mąż, za Antoniego Rawicz-Radomyskiego. Początkowo mieszkała wraz z mężem w Rogalach pod Łukowem, tam urodziła bliźniaczki, później razem z rodziną przeniosła się do majątku Kuchary koło Drobina. Choć Radomyski zmarł w 1931 r., pisarka została w tej posiadłości do 1939 r. Gdy Niemcy nakazali jej opuścić dom, wróciła do Sabni.

Na dorobek literacki Heleny Mniszkówny składa się kilkanaście powieści, m.in. „Ordynat Michorowski” (1910), „Panicz” (1912), „Pustelnik” (1919), „Verte” (1921), „Dziedzictwo” (1927), „Magnesy serc” (1930).W 1993 r. wydano po raz pierwszy powieść „Słońce” – na podstawie zrekonstruowanego rękopisu (krążyła legenda, że pisarka kazała się z nim pochować).

Helena Mniszkówna zmarła 18 marca 1943 roku, spoczęła na rodzinnym cmentarzu w Zembrowie.

[źródło]

BIBLIOGRAFIA:

1. Trędowata (1909)
2. Ordynat Michorowski (1910)
3. Zaszumiały Pióra (1911)
4. Panicz, T.1-2 (1912)
5. Książęta boru (1912)
6. Prymicja (nowela) (1912)
7. Gehenna (1914)
8. Czciciele szatana (1918)
9. Verte (1912/20)
10. Pluton i Persefona. Baśń fantastyczna na tle mitologicznym (1919)
11. Pustelnik (1919)
12. Prawa ludzi (1922)
13. Sfinks (1922)
14. Królowa Gizella (1925)
15. Dziedzictwo (1927)
16. Z ziemi łez i krwi (1927)
17. Kwiat magnolii (1928)
18. Powojenni (1929)
19. Magnesy serc (1930)
20. Smak miłości (1938/39)
21. Słońce (1993)